آموزشیاقتصاد و پول

تاریخچه پول

آیا تابحال به این فکر کرده اید که فرآیند اختراع پول  و تاریخچه پول آن چطور بوده است و پولی که امروزه در دستان شماست چه مسیری را طی کرده است؟ پول خوب چه ویژگی هایی دارد؟ و یا چرا دانستن ویژگی های پول حائز اهمیت است؟اگر با ویژگی های پول آشنا نباشید. ممکن است در تحلیل های یک پروژه به عنوان مثال میزان رشد آن با مشکل مواجه شوید. ما در این مقاله به تشریح تاریخچه پول می‌پردازیم . از دوره ای که انسان‌ها مبادله کالا به کالا داشتند ، تا امروز که ارز دیجیتال و دنیای پیش روی آن در دایره لغات ما ورود کرده اند.

فهرست مطالب

مبادله کالا به کالا و پیدایش پول

تاریخچه پول به زمانی برمیگردد که انسان ها یک جا نشین شدند. هر فرد یا خانواده ای در جامعه محصول خاصی را تولید میکرد. فردی گندم می‌کاشت و فرد دیگر دامدار بود.اما مزرعه دار گندم بیشتر از اندازه مصرف خود برداشت می‌کرد و فردی که دامداری می‌کرد. شیر زیادی در طول روز به دست می‌آورد. در این دوره واسطه ای به عنوان پول وجود نداشت و انسان‌ها برای تأمین محصولات موردنیاز خود، تصمیم به مبادله کالاهای اضافی با یکدیگر کردند.

به‌تدریج و با گذر زمان، محصولات پرطرفدارتر مانند نمک، پوست حیوانات و اسلحه به‌عنوان ارز مبدأ یا پول برای مبادله قرار گرفتند. یعنی اگر شما اقلام کم طرفدار داشتید،آن را در ازای نمک جابه‌جا می‌کردید و با نمک اقلام موردنیاز خود را تهیه می‌کردید.

یکی از اصلی‌ترین مشکلات استفاده از کالا به‌جای پول عدم تعیین ارزش دقیق برای آن بود. یعنی اگر شما از کالایی به‌عنوان ارز مبدأ نیز استفاده می‌کردید، همه چیز در یک معامله قابل‌ تغییر و مذاکره بود. بعد از بزرگ‌شدن جوامع و ناکارآمد شدن استفاده از کالا به‌جای پول، سکه‌های فلزی به‌عنوان مبدأ پولی در جهان شناخته شدند.

اولين سكه چه موقع ساخته شد؟

تاریخچه پول

اولين سكه ها هفت قرن قبل از ميلاد مسيح توسط لیدی ها ساخته شد . آنها قومی ثروتمند و با قدرت بودند و در آسياي صغير مي زيستند.جنس این سكه ها الكتروم نام داشت.

الكتروم يك تركيب طبيعي است كه 75 درصد آن طلا و 25 درصد نقره میباشد. اين سكه ها به شكل و اندازه يك لوبيا بوده اند و تقريباً يك پول رسمي هم محسوب مي شدند.يوناني ها از این اختراع استقبال  کردند و اولین پول سكه اي خود را ساختند.

حدود صد سال بعد، بسياري از شهرهاي سرزمين بزرگ يونان ، در جزاير درياي اژه و سيسيل و جنوب ايتاليا براي خود ضرابخانه داشتند. با ارزش ترين سكه ها سكه هاي طلا به حساب مي آمده اند. بعد هم سكه هاي نقره اي و کمترین ارزش از آن سكه ها مسي بود.

ضرب سكه توسط يوناني ها حدود 500 سال دوام داشت اما پس از آن سكه هاي اين دوره خيلي نازك بوده و قابل توجه نبودند. اما در قرن پانزدهم، هنر ضرب سكه دوباره جان گرفت و فلز فراوان تر شد.همچنین استادان اين حرفه براي قلم زدن روي سكه ها به كار گرفته شدند.

تعریف پول

حال از تاریخچه پول نوبت به تعریف آن است.پول شیء، یا چیزی‌ است که انسان‌ها برای تسهیل در تبادل خدمات و کالاها در راستای رفع نیازها و خواسته‌های خود از آن استفاده می‌کنند. پول در واقع ابزاری برای مبادله اقتصادی است که با رضایت عمومی پذیرفته می‌شود.

کارکردهای پول

پول به صورت کلی، سه کارکرد اساسی دارد:

  • واسطه مبادله
  • ذخیره ارزش
  • واحد شمارش 

الف) واسطه مبادله

پول چیزی است که به عنوان واسطه در مبادلات بین افراد جامعه استفاده میشود. یعنی  کشاورز برای خرید کفش،نیازی نیست که ابتدا  کالای مورد نظر کفاش را با گندمش معاوضه کند و بعد آن را با کفش مبادله کند. با اختراع پول، کشاورز گندم خود را میفروشد و با پول آن کفش میخرد.

مهمترین نکته درباره کارکرد پول این است که همه افراد جامعه باید یک شی را به عنوان واسطه برای مبادلات بپذیرند. مثلا یکی از نکاتی که باعث شد بیت کوین در بازارهای جهانی قبول شود،پذیرش عمومی به عنوان واسطه مبادلات بود.

ب) ذخیره ارزش

پول عام ترین و ساده ترین وسیله برای ذخیره ارزش است. ممکن است کالاهای سرمایه ای و بادوام، نقش پول را در این مورد بازی کنند .اما پول را میتوانیم به عنوان یک شی ارزشمند برای مدتی نگهداری کنیم و بعد در صورت نیاز از آن استفاده کنیم. کالاهای زیادی این خاصیت را دارند که میتوانیم با خرید و نگهداری از آن ها، ارزشی را ذخیره کنیم.

ج) واحد شمارش 

پول واحد شمارش است و برای مقایسه ارزش نسبی کالا استفاده میشود.

هر چیزی که بتواند این سه نقش را بازی کند، میتواند به عنوان پول مورد استفاده قرار بگیرد. در کنار این سه نقش، هر چیزی که بخواهد نقش پول را بین مردم ایفا کند، باید ویژگی های زیر را هم داشته باشد.

ویژگی های پول

1.قابلیت نقد شوندگی داشته باشد.

فرض کنید میخواستید گندم خود را با شیر مبادله کنید.شما در شهر تهران در ازای 5 کیلو گندم یک کیلو شیر دریافت میکردید .اگر همین مبادله را در کرج داشتید در ازای 5 کیلو گندم 2 کیلو شیر دریافت میکردید.یعنی قیمت مشخصی برای مبادله کالا وجود نداشت و این توافق بصورت مذاکره انجام میشد.

2.حمل و نقل آن به آسانی انجام شود

فرض کنید شما 1 میلیون سکه آهنی (به ارزش جمعا 1 میلیون تومان) در اختیار دارید.ایا حمل 20 برگه اسکناس 50 هزارتومانی راحت تر خواهد بود یا 1 میلیون سکه؟

با افزایش جمعیت به دلیل سنگینی و سخت بودن جا به جایی بود ، انسان ها به جای سکه، به اسکناس ها روی آوردند.

3.مورد تایید اکثریت جامعه باشد.

فرض کنید به بازار میرفتید تا گندم های خود را بفروشید تا محصولات مورد نظر خود را تهیه کنید .پس از گذشت ساعت ها برای گندم ها مشتری پیدا نمیشد و شما مجبور بودید تا از معامله صرف نظر کنید.

بالاتر هم گفتیم که این مهمترین شرط برای استفاده از یک وسیله به عنوان پول توافق جمعی است. مثلا در همان جامعه که صدف را به عنوان پول استفاده میکردند، احتمالا دلیلشان برای اینکار نایاب و گرانبها بودن این صدف ها بوده است. همین صدف ها در یک شهر ساحلی که مقدار زیادی از همان صدف پیدا میشد، ارزش خاصی نداشتند و اینجا از ارزش پول کاسته میشد.

در جوامع مدرن، توافق جمعی با استفاده از وضع قوانین صورت میگیرد. مثلا آمریکا قانون وضع میکند که واحد پول کشور ما دلار است و مردم باید طبق قانون این واحد پول را بپذیرند.

پیدایش پول کاغذی بجای سکه

تاریخچه پول

پیدایش پول کاغذی و یا اسکناس ،که در همۀ کشورهای جهان رواج دارد، نخستین بار در نیمهٔ قرن دهم میلادی رسمیت شناخته شد.علاوه بر این در چین شمالی در مدت کوتاهی قبل از ظهور چنگیزخان، پول کاغذی انتشار یافت که اعتبار آن هفت سال بود.

تا اینجا که با تاریخچه پول آشنا شدید از زمان پیدایش پول سالیان زیادی گذشته است . انسان ها قرن ها گذشت تا از سکه به اسکناس روی آوردند. چینی‌ها به دلیل کمبود طلا و فلزات در اواسط قرن دهم میلادی به اختراع پول روی آوردند کردند و نام آن را چاو گذاشتند. چاو در دیگر نقاط جهان ارزشی نداشت ،اما نخستین اسکناس امروزی در ۵ ژانویه سال ۱۶۹۱ میلادی در بانک استکهلم چاپ شد.

تا قبل از پیدایش اسکناس در ایران، سکه، بیجک، و نیز اسکناس‌های خارجی (به ویژه منات روسی) در این کشور رواج داشت. در اواخر قرن هفتم هجری و در دوره سلطنت گیخاتوخان ، پنجمین پادشاه سلسله ایلخانیان، از خالی شدن خزانه و کسری بودجه نگران بود. او دستور داد مردم زر و سیم خود را به چاوخانه تحویل دهند و به جای آن پول کاغذی (چاوه) بگیرند.

بدین ترتیب برای نخستین بار پول کاغذی به نام چاو (موسوم به چاو مبارک) در تبریز منتشر شد. چندی نگذشت بر اثر مقاومت شدید مردم مجبور شدند این فرمان را لغو کنند. اسکناس یک درهمی چاپ‌شده در آن زمان، قدیمی‌ترین اسکناس شناخته شده در ایران است.

بررسی ارزش پول با ارز فیات

حال در مقاله تاریخچه پول به ارزهای فیات میپردازیم. ارزفیات یا همان پول بدون پشتوانه ،‌ واحد پولی رایج در کشورهاست. این ارز برخلاف باورهای رایج مردم ، پشتوانه‌ی آن طلا و نقره موجود در خزانه‌داری نیست و پشتوانه‌ای ندارد. ارزش پول به ثبات اقتصادی آن کشور و میزان عرضه و تقاضای مردم وابسته است. می‌توان گفت این ارزها اعتبار خود را از دولت چاپ کننده‌ی آن می‌گیرند.

ارز فیات هیچ ارزش فیزیکی ندارد و یک تکه کاغذ یا سکه است. این ارزها که همان اسکناس‌ها و سکه‌های رایج امروزی هستند؛ در سراسر جهان برای مبادلات اقتصادی،‌ خرید و فروش کالا و سرمایه‌گذاری استفاده می‌شوند.

دولت‌ها از زمان پیدایش پول از طلا به‌عنوان پشتوانه برای پول‌های کاغذی استفاده می‌کردند. در این سیستم با توجه به میزان ذخیره طلا در خزانه‌ی ملی هر کشور، امکان ورود ارز جدید و تغییر ارزش آن وجود داشت. به بیان دیگر، دولت‌ها فقط متناسب با میزان ذخیره‌ی طلا، می‌توانستند ارز جدید تولید و وارد چرخه‌ی اقتصادی کشور کنند .آنها نمی‌توانستند با فاکتورهای اقتصادی دیگر بر روی ارزش پول تاثیر بگذارند.

پس از ورود ارز فیات به چرخه‌ی اقتصاد کشورها، مسئولین اقتصادی کنترل بیشتری بر روی میزان تولید ارز جدید داشتند. این رویه باعث میشد تا دولت‌مردان و بانک‌های مرکزی هر کشور در زمان بحران‌ها و شرایط مختلف اقتصادی،با کاهش یا افزایش ارزش پول شرایط را راحت‌تر کنترل کنند.

آن دسته از کارشناسان که موافق استاندارد طلا بودند؛ عقیده داشتند اگر اسکناس پشتوانه‌ی فیزیکی داشته باشد، ثبات بیشتری نیز خواهد داشت.اما مخالفان استاندارد طلا معتقد بودند که خود فلز طلا نیز هیچ‌گاه ثبات قیمت ندارد و این عدم ثبات بر روی ارزش پول تاثیر منفی خواهد داشت.

مزایای استفاده از ارز فیات

  • کم هزینه است: هزینه چاپ پول‌های کاغذی بدون پشتوانه درمقابل ذخایر طلا ناچیزاست. همچنین تولید این پول‌‌ از پول‌های کالایی نیز هزینه‌ی کم‌تری دارد.
  • تسهیل تولید: پول‌های کالایی یا ذخایر طلا که در سیستم‌های استاندارد طلا مورد استفاده قرار می‌گیرند، کالا و شئ هستند و ممکن است در برهه‌های زمانی خاص نایاب یا کمیاب شوند. اما پول‌های فیات را می‌توان به راحتی و بدون محدودیت تولید کرد.
  • قابلیت انعطاف پذیری دارد: همان‌طور که قبل‌تر هم توضیح دادیم؛ دولت‌ها و بانک‌های مرکزی در مواقع خاص و در زمان بحران‌های اقتصادی می‌توانند بر روی ارزش پول فیات تاثیر بگذارند.
  • قابل اعتبار در مبادلات بین المللی: به‌‌دلیل آن‌که اکثر کشورهای دنیا این پول‌ها را به رسمیت می‌شناسند و فعالیت‌های اقتصادی خود را با ارز فیات انجام می‌دهند؛ مبادلات بین‌المللی با آن‌ها آسان‌تر است.
  • ذخیره آسان: پول‌‌های کالایی یا ذخایر طلا و نقره در سیستم‌های استاندارد طلا، نیاز به مکانی امن و مطمئن برای حفظ و نگه‌داری دارند. ذخیره‌ی طلا به‌عنوان پشتوانه‌ی پول ملی یک کشور (خزانه ملی) نیاز به یک سیستم پیچیده‌ی امنیتی دارد. اما پول‌های کاغذی جا و هزینه‌ی کم‌تری نسبت به این ذخایر برای حفظ و نگه‌داری نیاز دارند.

معایب استفاده از ارز فیات

و اما این پول مانند هر جز دیگری از بازار و اقتصاد، دارای معایبی نیز میباشد: 

ایجاد تورم: به‌دلیل آن‌که این پول‌ها را می‌توان به‌صورت نامحدود چاپ و تولید کرد؛ امکان ایجاد تورم از این طریق همیشه وجود دارد.

پیشینه بد: چندین حکومت و دولت تا‌کنون با اتکا به ارزهای فیات و تولید بیش ‌از حد آن سرانجام به ورشکستگی اقتصادی و یا از دست دادن قدرت رسیده‌اند. (ورشکستگی دولت زیمباوه در قرن بیست و یکم)

پیدایش پول الکترونیکی در عصر تکنولوژی

پیدایش پول الکترونیکی در عصر تکنولوژی

تاریخچه پول به خوبی نشان میدهد که این مسیر حرکت رو به جلو دارد و در آینده در سطح بالاتری شاهد مفهوم پول خواهیم بود. پول الکترونیکی با عباراتی نظر پول بر پایه اطلاعات پول غیر قابل لمس، پول رقمی و پول الکترونیکی شناخته شده است.

 هویت پول الکترونیکی از لحاظ ساختاری ، همان بیت‌های موجود در حافظه رایانه است که ارزشی برابر با ارزش پول نقد دارد. ترکیب تجارت و الکترونیک به سال ۱۹۷۰ برمیگردد. پیدایش پول الکترونیکی ، یکی از مهم‌ترین تحولاتی است که مدت زیادی از ظهور آن در صنعت بانکداری نمی‌گذرد. طبیعتا در این میان، نقش بانک‌ها و مؤسسات اقتصادی در نقل و انتقال پول بسیار حیاتی است.

در سال ۱۹۹۴ اینترنت قابلیت‌های تجاری خود را علاوه‌ بر جنبه‌های علمی و تحقیقاتی به نمایش گذاشت.در آن طرف مؤسسات تجاری و بانک‌ها در کشورهای پیشرفته اولین نهادهایی بودند که تلاش خود را برای استفاده از این جریان به‌ کار‌ انداختند. محصول تلاش آنها نیز همان بانکداری الکترونیک امروزی است. سپس به‌ سرعت مشخص شد که اینترنت، می‌تواند بستر بسیار مناسبی برای انواع فعالیت‌های بانکداری و اقتصادی به‌ شمار برود.

در ابتدا پیدایش پول الکترونیک به‌وسیله شرکت‌های فناوری انجام شد. اما پس از مدتی با توجه به گستره آن، بانکداری توجه ویژه‌ای به نقش و جایگاه آن در سیاست‌های پولی مبذول داشت.
در حال حاضر نیز پول الکترونیک به دو شکل کارت هوشمند و پول شبکه (بسته‌های نرم‌افزاری قابل تبادل روی اینترنت) وجود دارد.

نقش پول در اقتصاد

پول به عنوان یکی از مهم‌ترین و اصلی ترین بخش‌های علم اقتصاد همواره مورد توجه اقتصاددانان بوده است. شاید بسیاری از افراد، تعریف جایگاه پول در اقتصاد را ندانند اما در معاملات روزانه خود از آن استفاده می کنند.همچنین پول نقش پررنگی در سیاست‌گذاری‌های دولت‌ها دارد.

ارزهای دیجیتال

همان طور که دیدید در تاریخچه پول برای رسیدن ارز فیات به جایگاهی که امروزه قرار دارد مسیر طولانی را پیموده و در عصر تکنولوژی بصورت ارزهای دیجیتال نمود پیدا کرده است. در سال ۲۰۰۹، شخصی به نام مجازی ساتوشی ناکاموتو طی مقاله‌ای بیت‌کوین را به جهان معرفی کرد.ما ارزهای دیجیتال نشان دادند که با داشتن سیستمی غیرمتمرکز، دیگر تحت نظارت بانک‌های مرکزی نیستند. همین مسئله باعث شده تا افراد مختلفی جذب این سیستم شوند.

 تراکنش‌های مالی در دنیای ارزهای دیجیتال روی بستر بلاک‌چین انجام می‌شود و علاوه بر داشتن شفافیت مالی، هویت فرد انتقال‌دهنده و گیرنده در این شبکه ناشناخته است.

با ورود استارت‌آپ‌های جدید و ساخت استانداردها و ارزهای جدید به دنیای رمزارزها، این سیستم معاملاتی روزبه‌روز در حال تکامل است. همه‌گیر شدن مسائلی مانند قراردادهای هوشمند، NFT و دنیای متاورس (Metaverse)، بیانگر آن است که دنیای بلاک‌چین می‌تواند به‌عنوان انقلابی در تاریخ بشر مطرح شود.

نتیجه گیری

در این مقاله پیرامون تاریخچه پول یا پیدایش پول تا ارزهای دیجیتال صحبت کردیم. انسان های اولیه برای تامین کالاهای مورد نیاز خود مبادلات کالا به کالا داشتند .به مرور زمان که معایب این معادلات پرنگ  شد دولت ها در پی ضرب سکه ها برآمدند.با ظهور سکه معاملات راحتر و گسترده شد و این نقطه عطف پیدایش پول بود، جایی که ارزش پول درک شد .از آن طرف با توجه به محدودیت ذخایر فلزات با ارزش، دولت ها ،تصمیم به تولید اسکناس یا پول کاغذی گرفتند.

رفته رفته با پیشرفت علم و تکنولوژی پول های الکترونیکی مورد استفاده قرار گرفتند و امروزه صحبت از ارزهای دیجیتال بر بستر بلاک چین است.این جریان رو به رشد همچنان ادامه خواهد داشت و در آینده شاهد معاملات پیشرفته تر و گسترده تری در سراسر دنیا خواهیم بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا