آموزشیاقتصاد و پولدیفای

دیفای به زبان ساده

دیفایDecentralized Financ (DeFi ) ، به‌زبان ساده مجموعه‌ای از برنامه‌های غیرمتمرکز است که ما بدون مراجعه به بانک‌ها و واسطه‌ها،میتوانیم امور مالی خود را انجام دهیم. این حوزه در کنار کاربردی که دارد، به فضایی برای فعالیت با هدف کسب سود هم تبدیل شده است. اگر با دنیای امور مالی غیرمتمرکز آشنایی نسبی داشته باشید، احتمالاً چند سؤال اساسی ذهنتان را درگیر کرده است.آیا این فضا برای سرمایه‌گذاری مناسب است؟ سرمایه‌گذاری در دیفای را از کجا شروع کنیم.؟ سرمایه‌گذاری در این فضا چه مزایا و خطراتی دارد؟ در این مقاله، به این پرسش‌ها ، پاسخ خواهیم داد با ما همراه باشید.

فهرست

شرح دیفای

یکی از اهداف اصلی ارزهای دیجیتال، ایجاد تحول در سازوکار امور مالی متمرکز است.تا قبل از ورود DeFi تمامی خدمات پولی و مالی در انحصار سازمان‌های متمرکز (یعنی دولت‌ها ، بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و کارگزاری‌ها)بوده است .اما DeFi این خدمات را در اختیار تمام مردم دنیا قرار میدهد.این خدمات شامل پس‌انداز، پرداخت، سرمایه‌گذاری، وام‌دهی و اعتبار‌دهی، تجارت و تبادل، بیمه و بازار مشتقات مالی هستند. بنابراین ، DeFi نام یک پروژه نرم‌افزاری یا یک ارز دیجیتال خاص نیست.

در واقع این بستر متشکل از صدها پروژه متن‌باز بر پایه بلاک چین است که می‌توانند خدمات مالی مهمی انجام ‌دهند.دریافت وام و انجام معاملات مالی به‌صورت غیرمتمرکز و بدون نیاز به واسطه بخشی از این خدمات هستند.در حال حاضر بستر‌های دیفای ساخته‌شده بر روی بلاک چین اتریوم، طرفداران زیادی دارند. حجم کل سرمایه‌های قفل‌شده در این بستر‌ها، طبق آمار وب‌سایت defipulse.com نزدیک به ۸۰ میلیارد دلار است.علاوه بر اتریوم، بلاک چین‌های دیگری مانند ترون، ایاس و بایننس اسمارت چین نیز قادر به پشتیبانی از آن هستند.

ویژگی‌های مربوط به بستر‌های دیفای

در ادامه برخی از ویژگی‌های اساسی بستر‌های DeFi را که باعث تمایز آنها از دنیای مالی سنتی می‌شوند توضیح خواهیم داد.

1-غیرامانی (دارایی در کیف پول خودتان است)

کاربران DeFi دارایی‌ها را در کیف پول شخصی خود نگه‌داری می‌کنند.یعنی برای انجام عملیات مالی یا انتقال ارزش، نیازی نیست که کنترل دارایی‌ها را به اشخاص واسطه بسپارند. برای توصیف این ویژگی از اصطلاح غیرامانی (non-custodial ) استفاده می‌کنیم. چون دارایی‌های شما در امانت شخص دیگری نیست و خودتان مستقیماً این عملیات را انجام می‌دهید.

2-نداشتن محدودیت دسترسی

بستر‌های دیفای، شبکه‌های جهانی هستند و هیچ مرز و محدودیتی در آنها وجود نداشته و همه افراد می‌توانند به آن دسترسی داشته باشند. همچنین این بستر‌های برخلاف بانک‌ها، سازمان بورس و سایر مؤسسات مالی متمرکز هیچ‌گاه تعطیل نمی‌شوند. DeFi چیزی شبیه به اینترنت است با این تفاوت که DeFi به‌جای انتقال آزادانه اطلاعات در سطح جهانی، این کار را در مورد پول انجام می‌دهند.

3-ترکیب پذیر

کد متن‌باز بستر‌های DeFi به توسعه‌دهندگان این امکان را می‌دهد که از برنامه‌های دیگران استفاده کرده و روند نوآوری را تسریع کنند. در واقع این بستر‌ها مانند قطعات لِگو هستند که یکدیگر را تکمیل کرده و از ارزش یکدیگر استفاده می‌کنند. ازاین‌رو می‌توان اصطلاح  لِگوی پولی  را برای این بستر‌ها به کار برد.

4-غیرمتمرکز

پروتکل‌های DeFi بر روی بلاک چین‌های عمومی مانند اتریوم ایجاد می‌شوند. این بلاک چین‌ها همچون ریل‌های قطار سیستم مالی دیفای هستند که هزاران نود در سراسر جهان آنها را اداره می‌کنند. به همین دلیل متوقف کردن آنها تقریباً غیرممکن است. حاکمیت و تصمیم‌گیری در این بستر‌ها  به‌صورت غیرمتمرکز انجام می‌شود؛ به این معنی که کاربران یک اپلیکیشن، صاحبان اصلی آن خواهند بود. آنها با ارائه پیشنهادات خود و شرکت در همه‌پرسی‌های شبکه، می‌توانند در تصمیم‌گیری‌های مهم شرکت کنند. هیچ فرد یا گروه متمرکزی نمی‌تواند به‌طور یک‌جانبه کنترل سرمایه‌ها را در دست گرفته و یا قوانین بازی را تغییر دهد.

انواع روش‌های سرمایه‌گذاری در دیفای

دیفای انواع روش‌های سرمایه‌گذاری در دیفای

تا اینجا با DeFi و ویژگی های آن آشنا شدید حالا وقت آن رسیده با روش های سرمایه‌گذاری و کسب سود از این بازار نیز آشنا شوید.

1-خرید‌و‌فروش توکن‌های دیفای

توکن‌های DeFi، دارایی‌های بومی بستر‌های این حوزه هستند که هریک کاربرد مشخصی دارند. به‌عنوان مثال ارز دیجیتال بومی بستر کامپوند، COMP است و ارزهای بومی بستر میکر، MKR و DAI نام دارند. توکن‌های DeFi مانند سایر ارزهای دیجیتال در صرافی‌های آنلاین خریدوفروش می‌شوند و (مانند هر دارایی دیگری ) بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود.

آنچه که باعث افزایش تقاضای توکن‌های Defi می‌شود، کاربرد خاص آنها در این بسترها است. بنابراین بهتر است که فقط بر روی توکن‌های دیفای با موارد استفاده واقعی و قابل‌اثبات مانند حاکمیتی (Governance)، سهام‌گذاری (Staking ) و وثیقه (Collateral) سرمایه‌گذاری کنید. به‌عنوان مثال توکن UNI در بستر یونی ‌سواپ (Uniswap)، به‌عنوان یک توکن حاکمیتی قابل‌استفاده است. همچنین YFIبه کاربران اجازه می‌دهد تا در اکوسیستم یرن فایننس (Yearn finance) در فرایند کشت سود و حاکمیت شبکه شرکت کنند.

2-استخراج نقدینگی (Liquidity Mining)

استخراج نقدینگی به معنی تزریق نقدینگی به بستر‌های دیفای است. به این صورت که افراد داوطلب، نقدینگی موردنیاز بستر‌های وام‌دهی یا صرافی‌های غیرمتمرکز را از طریق استخرهای نقدینگی (liquidity pool) تأمین کرده و به‌عنوان پاداش، بخشی از کارمزدهای جمع‌آوری‌شده را دریافت می‌کنند. این افراد اصطلاحاً تأمین‌کننده نقدینگی (Liquidity provider) یا LP نامیده می‌شوند.
به‌عنوان مثال در یک بستر وام‌دهی DeFi، درصدی از هزینه‌های دریافتی از وام‌گیرندگان، به تأمین‌کنندگان نقدینگی تعلق می‌گیرد. در حال حاضر اکثر بستر‌ها به LPها اجازه می‌دهند که دارایی‌های خود را در هر زمان دلخواه، برداشت کنند. این مزیت‌ها برای افراد انگیزه مناسبی ایجاد می‌کند که به‌جای راکد نگه‌داشتن ارزهای دیجیتال خود در صرافی‌ها، به یک تأمین‌کننده نقدینگی تبدیل شده و پاداش دریافت کنند. با همه این اوصاف، به یاد داشته باشید که قفل کردن دارایی‌ها در بستر‌های DeFi همیشه سودآورترین روش نیست!

3-کشت سود (Yield Farming)

یلد فارمینگ یا کشت سود، فرآیندی بسیار شبیه به استخراج نقدینگی است. با این تفاوت که در این روش، افراد به‌جای سهام‌گذاری دارایی‌های خود در یک پروتکل واحد، آنها را به مجموعه‌ای از بستر‌ها با بیشترین میزان بازدهی اختصاص می‌دهند. یک نمونه بسیار مشهور از بستر‌های دیفای که بر کشت سود تمرکز کرده، یرن فایننس است.پروتکل یرن فایننس، وجوه واریزشده کاربران به این بستر را در میان استخر‌های نقدینگی که بیشترین بازدهی را دارند، توزیع می‌کند. البته این پروتکل علاوه بر APY (نرخ سود سالیانه )، معیارهای دیگری همچون میزان ریسک بستر‌ها را نیز مدنظر قرار می‌دهد.

4-آربیتراژ

آربیتراژ به‌معنی استفاده از اختلاف قیمت‌های موجود در بازار، با هدف کسب سود است. اغلب صرافی‌های غیرمتمرکز حوزه دیفای برای تعیین قیمت از الگوریتم‌های بازارساز خودکار یا AMM استفاده می‌کنند. در مواقعی که یک ارز دیجیتال با نوسانات قیمت شدید روبه‌رو باشد، قیمت آن در صرافی‌های غیرمتمرکز، قدری با سایر بازارها تفاوت دارد. به این ترتیب، افراد می‌توانند در هنگام افزایش ناگهانی قیمت یک ارز، آن را در یک صرافی غیرمتمرکز، با قیمت پایین‌تر خریداری کنند و صرافی دیگری با قیمت بیشتر بفروشند.

روش انتخاب بهترین بستر‌های دیفای

پارامترها و عوامل بسیار زیادی در این صنعت تاثیرگذار هستند که باید آنها را به‌دقت بررسی کرد. با این حال، معمولاً اغلب سرمایه‌گذاران تنها به یک عامل توجه میکنند.: APY یا سود سالانه موردانتظار از بستر‌های دیفای. در ادامه برخی از فاکتورهای اساسی که پیش از سرمایه‌گذاری در این حوزه باید به آن توجه کنید را بررسی خواهیم کرد:

1-امنیت قرارداد هوشمند

قراردادهای هوشمند در حقیقت قلب تپنده پروژه‌های دیفای هستند. اگرچه امنیت این کدها از ابتدای شکل‌گیری این فضا تاکنون دستخوش تغییرات و پیشرفت‌های بسیاری شده است، اما هنوز هم پروژه‌های آسیب‌پذیر و ناامن در این حوزه وجود دارند. تا کنون بسیاری از پروژه‌های DeFi مانند کریم فایننس (Cream Finance ) و یرن فایننس (Yearn finance ) قربانی حملات سایبری و نفوذ هکرها به نقاط آسیب‌پذیر قراردادهای هوشمند شده‌اند.

2-حاکمیت دیفای

اصلی‌ترین تصمیمات در بستر‌های DeFi ، مربوط به بحث کارمزدها و ارتقای سیستم است. حاکمیت برخی از این بستر‌ها، برعهده تیم توسعه‌دهندگان و در برخی دیگر بر اساس مدل DAO (سازمان خودمختار غیرمتمرکز )، بر عهده کاربران است.مدل DAO، حاکمیت بستر را به دارندگان توکن حاکمیتی شبکه واگذار می‌کند. به تین صورت که هرنفر به‌اندازه سهمی که از توکن‌های حاکمیتی در اختیار دارد، در تصمیم‌گیری‌ها حق رأی داشته باشد.

 اگر بستر DeFi موردنظر شما تحت حاکمیت جامعه نیست، لازم است درباره استفاده از آن تجدیدنظر کنید. زیرا درست زمانی که فکر می‌کنید همه چیز خوب پیش می‌رود، ممکن است همه دارایی خود را (به دلیل تغییرات ناشی از حاکمیت متمرکز ) از دست بدهید. این شیوه کلاه‌برداری که با نام Rug-pull مشهور شده، یکی از اتفاقات عادی پروژه‌های دیفای سال ۲۰۲۰ بود.

3-نقشه راه و تیم توسعه‌دهنده

بستر‌هایی که تیم توسعه‌دهنده آنها شناخته‌شده هستند و اهداف و برنامه‌ریزی‌های خود را به‌صورت عمومی منتشر می‌کنند قابل‌اعتمادتر هستند. در برخی از پروتکل‌های DeFi، غیر از یک آدرس ناشناس اتریوم و یک حساب توییتر با نام مستعار، هیچ نام و نشانی از توسعه‌دهندگان در دسترس نیست. یا در حوزه پروژه های گمنام بسیاری وجود دارد که شرکت ثبت‌شده‌ای که پشتیبان این بستر باشد در میان نیست. بسیار بعید است که چنین پروژه‌هایی، با همان قدرتی که کار را آغاز می‌کنند، مسیر خود را ادامه دهند.

4-مدیریت سود و هزینه‌ها

قبلتر به این موضوع اشاره کرده بودیم که در ارزهای دیجیتال هیچ چیز پایدار نیست .دیفای هم ازین حوزه خارج نیست. ممکن است تمام ارزش یک پروژه، در زمان کوتاهی از دست برود (مثل پروتکل yam finance )، یا اینکه پروژه‌ای که گمان می‌کردیم نابود شده (مانند Aave )، دوباره به بازی برگردد و سهم قابل‌توجهی را از بازار در اختیار بگیرد.

به‌دلیل همین تغییرات و نوسانات، هیچ‌گاه نباید به اعداد و ارقامی که در این بازار می‌بینید استناد کنید. به‌عنوان مثال برای نرخ سود سالانه سپرده‌گذاری در یک بستر خاص، تضمینی وجود ندارد.این رقم به شرایط کلی بازار، عملکرد این بستر و عرضه و تقاضای آن ارز دیجیتال وابسته است.

حتی گاهی ممکن است سود سپرده‌گذاری یک توکن در یک بستر DeFi، کمتر از سود نگهداری ساده این توکن (و افزایش ارزش آن ) باشد. این مشکل در دنیای دیفای با عنوان  زیان غیردائمی (impermanent loss ) شناخته شده است. بنابراین، سرمایه‌گذاری در این بستر‌ها، نیازمند توجه و پیگیری مداوم است.

5-مقیاس‌پذیری و کارمزد‌ها

مقیاس‌پذیری یک شبکه بلاک چین، به‌معنی میزان توانایی این شبکه در پردازش تراکنش‌های شبکه است. هرچقدر که مقیاس‌پذیری یک شبکه بیشتر باشد، توانایی پردازش حجم بیشتری از تراکنش‌ها را خواهد داشت.از آنجا که رقابت سرمایه‌گذاران DeFi بسیار بیشتر از سرمایه‌گذاران عادی است، فعالیت در این بازار، نیازمند سرعت بالای تراکنش‌هاست. همچنین در بلاک چین‌هایی که مقیاس‌پذیری آنها کمتر است، کارمزد تراکنش‌های مربوط به DeFi، به‌شدت افزایش خواهد یافت.

چالش‌ها و ریسک‌های دیفای

دیفای چالش‌ها و ریسک‌های دیفای

1-سرعت دیفای

حقیقت این است که بلاک چین‌ها اکنون بسیار کندتر از رقبای سنتی و متمرکز خود (بانک‌ها و مؤسسات مالی ) هستند. به‌ویژه بلاک چین اتریوم که میزبان بیشترین بستر‌های DeFi در حوزه‌های کاربردی گوناگون است، در حال حاضر با مشکل مقیاس‌پذیری دارد. با این حال، امید است که با پیشرفت فناوری این مشکلات به‌زودی برطرف شده و DeFi به رقیبی قدرتمند برای بستر‌های مالی متمرکز تبدیل شود.

2-کارمزد

یکی از اهداف اولیه تکنولوژی بلاک چین کاهش کارمزدها بود، اما در عمل کارمزد تراکنش‌های دیفای همچنان به‌طرز چشمگیری بالاست. برخی از بلاک چین‌های نسل جدید مانند بایننس اسمارت چین و سولانا (که به‌تازگی از اپلیکیشن‌های دیفای پشتیبانی می‌کنند )، تا حدودی  مشکل کارمزد را حل کرده اند. اما بلاک چین‌های سنتی مانند اتریوم، هنوز هم نیازمند تغییراتی برای بهبود این وضعیت هستند.

3-تجربه کاربری

درحال‌حاضر، استفاده از حوزه DeFi کمی برای کاربران تازه‌کار پیچیده است و برنامه‌های فعلی هنوز آن‌طور که باید رابط کاربری خوبی ندارند. برای یک کاربر عادی حریم‌خصوصی و تمرکززدایی اولویت اول نیست.بلکه انگیزه اصلی که می‌تواند کاربران را به استفاده از این بستر‌ها سوق دهد، آسان‌بودن کار با این بستر‌هاست. توسعه نرم‌افزارهای موبایل برای برنامه‌های حوزه دیفای مهم‌ترین مسئله‌ای است که درباره تجربه کاربری باید به آن توجه شود.

4-حملات هک و DNS

اگرچه اصلی‌ترین مزیت بلاک چین، امنیت بالای آن است، اما باید توجه داشته باشیم که بلاک چین فقط نقش یک زیرساخت امن را دارد. ممکن است برنامه‌های غیرمتمرکز DeFi به خودی خود دارای آسیب‌پذیری‌هایی باشند که امکان سوءاستفاده را به هکرها بدهند. علاوه بر این، راهکارهای DeFi، در حال حاضر از طریق چارچوب متمرکز وب به کاربران ارائه می‌شوند. بنابراین حملاتی همچون DNS (مختل‌کردن سیستم نام دامنه ) هنوز هم امکان راه‌اندازی وب‌سایت‌های جعلی با ظاهر غیرمتمرکز را به هکر‌ها می‌دهد.

5-از بین رفتن وثیقه

وقتی از بستر‌های وام‌دهی DeFi استفاده می‌کنید، باید همواره این نکته را در ذهن داشته باشید که ارزش وثیقه شما در معرض نوسان است. در صورت کاهش شدید قیمت‌ها (مثلاً بیش از ۵۰ درصد ) ممکن است وثیقه شما لیکویید شود. یعنی برای جبران ضررها با تخفیف فروخته شود و به این ترتیب، این امکان وجود دارد که کل دارایی خود را از دست بدهید.

6-زیان غیردائمی

زیان غیردائمی ((impermanent loss از جمله ریسک‌هایی است که تأمین‌کنندگان نقدینگی در صرافی‌های غیرمتمرکز با آن دست‌به‌گریبان هستند. در اغلب صرافی‌های غیرمتمرکز مبتنی بر بازارساز خودکار، تأمین‌کنندگان نقدینگی باید مبالغی برابر از یک جفت‌ارز مثلا (ETH/DAI) را به استخر نقدینگی واریز کنند. زمانی که سوددهی بازار ارزهای دیجیتال به حدی زیاد باشد که سود شما از تأمین نقدینگی یک جفت‌ارز، کمتر از سود نگهداری ساده یک ارز دیجیتال باشد زیان غیردائمی رخ میدهد.یعنی مثلاً اگر 1۰۰۰ دلار سرمایه خود را به صورت 5۰۰ دلار اتر و 5۰۰ دلار تتر وارد صرافی کرده باشید. و در همین زمان قیمت اتر رشد ناگهانی داشته باشد، فرصت نگهداری 1۰۰۰ دلار اتر و کسب سودهای بیشتر را از دست داده‌اید.

7-افزایش ناگهانی نرخ بهره وام

یکی دیگر از ریسک‌های کار با بستر‌های وام‌دهی، افزایش ناگهانی نرخ‌های بهره است. نرخ‌های بهره وام، بر اساس میزان عرضه و تقاضا پیوسته در حال تغییر است. حال اگر تقاضای دریافت وام یک توکن افزایش یابد و از عرضه پیشی بگیرد، نرخ بهره آن هم به‌طرز چشمگیری افزایش خواهد یافت. بنابراین اگر از بستر‌های DeFi وام می‌گیرید، باید همواره تغییرات بازار و رفتار جمعی کاربران را مدنظر داشته باشید.

جمع بندی

دراین مقاله با دیفای و ویژگی ها و چالش های این حوزه آشنا شدیم .در حال حاضر،این حوزه ابتدای مسیر خود است و پیچیدگی‌ها و چالش‌های زیادی برای کاربران عادی به وجود آورده است. اما باید به یاد داشته باشیم که وضعیت روبه‌روز تغییر می‌کند و با رشد این بسترها شاهد مشکلات کمتری خواهیم بود.از طرفی رشد و ارتقا این بسترها علاوه بر مزیت ها ،چالش‌هایی ایجاد می کند.همچنین برای آشنایی با انواع بسترها و خدمات حوزه دیفای بصورت تخصصی میتوانید از این مقاله در سایت ما دیدن فرمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا